Inleiding - 10 min

Vertel de leerlingen dat jullie het gaan hebben over online veiligheid en dat ze leren hoe je berichten kunnen beoordelen met behulp van de vijf basisregels. Leg uit dat volwassenen, net als kinderen, soms ongewenste berichten krijgen. De leerlingen gaan vandaag als echte "Cyberagenten" aan de slag om deze volwassenen te helpen door de berichten te beoordelen.

Maak samen met de kinderen een woordspin: waar denken zij aan bij ongewenste berichten? Bespreek wanneer iets als ongewenst wordt ervaren. Laat de leerlingen voorbeelden geven, zoals phishingberichten, nepberichten of gemene berichtjes die ze misschien zelf al eens ontvangen hebben.

Kern - 30 min

Start de quest op het digibord. Geef aan dat jullie nu gaan starten met de game en bespreek regels die passen bij jouw klas wanneer jullie klassikaal een spel op het digibord spelen.

Tijdens deze KlassenQuest worden dezelfde vragen gesteld vóór de les en na de les. Zo kunnen jullie samen kijken of de kinderen na de les meer weten dan ervoor.

Hieronder staan de vragen die tijdens het spel worden gesteld via een quiz:

Vraag 1:

Als je een link ziet die er vreemd uitziet maar waarin staat dat je een prijs hebt gewonnen, wat is dan de veiligste keuze?

1. De link niet openen, omdat het een virus kan bevatten ✅
2. De link openen, want het kan iets leuks zijn
3. De link delen met vrienden zodat zij ook kunnen winnen

Vraag 2:

Je krijgt een gemene opmerking in een chat tijdens een spel. Wat kun je het beste doen?

1. Het spel afsluiten en nooit meer online spelen
2. De opmerking negeren en – als het blijft gebeuren – dit melden aan een volwassene of in het spel ✅
3. Gemeen reageren zodat de ander zich slecht voelt

Vraag 3:

Je speelt een spel en iemand vraagt je om persoonlijke informatie, zoals je adres. Wat moet je doen?

1. De informatie geven, want dan kun je misschien een nieuwe vriend maken
2. Een ander adres verzinnen en dat geven
3. Geen persoonlijke informatie delen, want je weet niet wie het is ✅

Vraag 4:

Iemand vraagt online om je wachtwoord zodat die nieuwe gadgets voor je kan downloaden. Wat doe je?

1. Je zegt nee en vertelt het aan een volwassene ✅
2. Je verandert één letter van je wachtwoord en geeft het dan
3. Je geeft het! Supervet toch?

Hoe maak ik de les interactiever?

1. Tijdens de quest zullen er keuzes gemaakt moeten worden. Je kunt ervoor kiezen om daar een actieve werkvorm bij te gebruiken. Bijvoorbeeld: Als je denkt dat we naar rechts moeten gaan, mag je rechtstaan. Als je denkt dat we rechtdoor moeten, dan mag je blijven zitten op je stoel. En als je denkt dat we naar links moeten, dan mag je op de grond gaan zitten.
2. Doe de klasactiviteiten!

Afsluiting - 10 min

Enkele verdiepende vragen om na het spelen van de klassenquest te bespreken:

1. Wat is het belangrijkste dat je vandaag geleerd hebt over online veiligheid?
2. Wenselijk antwoord: Ik weet nu dat ik nooit zomaar mijn persoonlijke gegevens mag delen, omdat mensen die kunnen misbruiken.
3. Stel dat een familielid (bijvoorbeeld je opa of oma) een verdacht bericht krijgt. Wat zou je hem of haar aanraden?
4. Wenselijk antwoord: Ik zou zeggen dat ze het bericht niet mogen openen of op links mogen klikken zolang ze niet zeker weten dat het echt is. Ik kan hen ook helpen om het bericht te controleren.
5. Hoe kan je een online vriend(in) helpen die gepest wordt, zonder het probleem erger te maken?
6. Wenselijk antwoord: Ik zou mijn vriend(in) steunen en aanraden om de pester te blokkeren en het te melden aan een volwassene of aan de website.
7. Wat zijn de risico's van het online delen van persoonlijke gegevens, zoals je adres of telefoonnummer?
8. Wenselijk antwoord: Mensen die je niet kent, kunnen je lastigvallen of proberen je op te lichten.
9. Is er nog iets waar je meer over wil leren of waarmee je wil oefenen op het gebied van online veiligheid?
10. Wenselijk antwoord: Ik ben benieuwd hoe ik mijn accounts extra goed kan beveiligen tegen hackers.
11. Heb je al eens een bericht of link gekregen waarvan je niet zeker wist of het echt was? Wat heb je toen gedaan?
12. Wenselijk antwoord: Ik heb het bericht aan mijn ouders getoond. Zij zeiden dat ik het moest melden en verwijderen.
13. Hoe weet je of een website of bericht betrouwbaar is? Waar let je op?
14. Wenselijk antwoord: Ik kijk of ik de afzender ken en of het webadres klopt, bijvoorbeeld of het eindigt op iets bekends zoals .be of .com. Een slotje in de adresbalk alleen is niet genoeg: ook valse websites kunnen een slotje hebben.
15. Zou je je adres of telefoonnummer zomaar online delen? Waarom wel of niet?
16. Wenselijk antwoord: Nee, want als een onbekende dat weet, kan die misschien vervelende of gevaarlijke dingen doen, zoals me opbellen of naar mijn huis komen.
17. Stel: een vriend(in) vraagt je om een foto van iemand anders door te sturen, zonder dat die persoon het weet. Wat zou je doen?
18. Wenselijk antwoord: Ik zou de foto niet doorsturen zonder eerst aan de persoon op de foto te vragen of dat mag.
19. Wat zou je doen als iemand online iets vervelends of gemeens tegen jou of een vriend(in) zegt?
20. Wenselijk antwoord: Ik zou mijn vriend(in) steunen, samen bedenken wat we eraan kunnen doen en het aan een volwassene vertellen.
21. Heb je al eens een video of afbeelding gezien die je niet leuk vond? Wat heb je toen gedaan?
22. Wenselijk antwoord: Ja, ik kwam per ongeluk op een griezelige video. Ik heb het scherm weggeklikt en mijn ouders geroepen.

Verwerkingsopdracht

Wil je de inhoud van deze les nog eens herhalen of verdiepen? Druk dan de verwerkingsopdracht "WE NEMEN HET MEE!" af. Laat de leerlingen de opdrachten thuis uitvoeren. Kijk een paar dagen later na of ze de opdrachten gemaakt hebben en vraag wat ze ervan vonden. De antwoorden staan ook in de bijlage.

Tips

1. Om er wat meer leven in te brengen, kan je de leerlingen om de beurt de tekst laten lezen, zodat de ervaring nog boeiender wordt.
2. Als je de voorkeur geeft aan een stille quest, kan je het geluid uitschakelen. Ga naar het optiemenu van het spel waar je de muziek kan uitzetten.

Bijlage

We nemen het mee!

"Help een oudere persoon veilig online blijven!"

Opdracht 1: Praat met je opa, oma, een oudere buur of een andere volwassene over online veiligheid. Stel hen de volgende vragen en help hen leren hoe ze veiliger kunnen omgaan met digitale berichten en persoonlijke gegevens. Schrijf de antwoorden die ze gaven of de tips die jij deelde in de vakjes onder de vragen.

1. Heb je al eens een verdacht bericht gekregen? Wat heb je ermee gedaan?
2. Weet je hoe je kan controleren of een bericht of website betrouwbaar is?
3. Wat zou je doen als iemand je online om persoonlijke informatie vraagt?
4. Heb je vragen over veilig internetgebruik? Ik kan je helpen!

Opdracht 2: Toon de oudere persoon een verdacht bericht of een onbekende website en bespreek samen hoe je kan zien of die echt of vals is.

Slot: Schrijf of vertel in een paar zinnen wat je geleerd hebt uit het gesprek. Heb je iemand kunnen helpen? Wat vond je het meest verrassend?

We nemen het mee! (Antwoorden)

Paypall-e-mail: Nep. De naam van de gebruiker wordt niet vermeld en het is een algemene aanspreking. De eerste zin wekt een gevoel van urgentie op, in de hoop dat de gebruiker handelt zonder na te denken. Er staan ook grammatica- en spelfouten in de e-mail als je goed kijkt.

Amazon-e-mail: Nep. Deze Amazon-phishingmail komt van een verdacht e-mailadres, bevat niet de naam van de klant en zet de klant onder druk om snel de betalingsgegevens te updaten.

Netflix-e-mail: Nep. Er staan spelling- en grammaticafouten doorheen de hele e-mail. De naam van de klant ontbreekt in de begroeting en het “Aan:”-veld is volledig leeg, wat betekent dat de e-mail waarschijnlijk deel uitmaakte van een grotere phishingcampagne die naar meerdere e-mailadressen werd gestuurd.

https://us.norton.com/blog/online-scams/phishing-email-examples